„Ne znam da li smo umorni jedno od drugog ili od uloga koje igramo. Ja sam stalno jaka, organizovana, odgovorna. On je stalno taj koji treba da izdrži, da ne pokazuje slabost. A oboje imamo osjećaj da nas niko ne vidi onakvima kakvi stvarno jesmo. Vidimo li se u stvari i mi sami?“ (zapis sa terapije)
Savremeni brak živi u prostoru između naslijeđenih obrazaca i novih očekivanja. Muške i ženske uloge danas više nisu jasno definisane kao nekada. Današnji partneri se često nađu između onoga kako smo učeni da budemo muškarci i žene, i onoga što se danas od nas traži u partnerskom odnosu. Te uloge muškarca i žene zapravo nisu nestale, promijenile su se. Problem nastaje onda kada se te promjene ne osvijeste i ne iskomuniciraju. Kada partneri ostanu zarobljeni u starim očekivanjima, dok istovremeno žive u novim okolnostima.
Brak je podsistem unutar šireg porodičnog sistema sa sopstvenim pravilima, ulogama i granicama, u kojem se prepliću individualne istorije, porodični modeli i društveni kontekst. Svaki partner ponaosob u odnos donosi uvjerenje o tome šta znači biti muškarac , šta znači biti žena, šta znači biti dobar partner. Ta uvjerenja rijetko, ali pak snažno upravljaju ponašanjem.
Rigidnost uloga vodi ka gubitku fleksibilnosti sistema, a kada su uloge nejasne sistem gubi svoju stabilnost. Današnji brak često oscilira između ta dva pola.
Tradicionalni obrasci su muškarcu dodjeljivali ulogu zaštitnika, nosioca , racionalnog i emocionalno uzdržanog partnera. Ženi se pak pripisivala uloga njegovateljice, emocionalnog regulatora odnosa i one koja drži porodičnu dinamiku na okupu.
Brak u kojem muškarac i žena mogu biti i jaki i umorni, i racionalni i emotivni, i oslonac i onaj kome je oslonac potreban, jeste brak koji ima šansu da traje
Danas kad su obje strane često jednako profesionalno angažovane, finansijski odgovorne i roditeljski ravnopravno uključene, stari obrasci više ne funkcionišu bez napora.
U praksi ipak često vidimo parove koji žive savremeno, ali funkcionišu po starim pravilima. Žene rade puno radno vrijeme, ali i dalje nose većinu emocionalnog i organizacionog tereta porodice. Muškarci koji teže biti prisutni, ali su odrastali u sistemima gdje se emocije nisu imenovale, a uloga se mjerila kroz odgovornost i obezbjeđivanje.
Rodne uloge nisu samo društvena konstrukcija, već i transgeneracijski prenos. One se uče posmatranjem, iskustvom i implicitnim porukama. Bowenova teorija porodičnih sistema govori o prenosu emocionalnih obrazaca kroz generacije. Ako je u porodičnom sistemu muškarac bio distanciran, a žena nosilac emocionalnog života porodice, velika je vjerovatnoća da će se slična dinamika reprodukovati, čak i kada oba partnera svjesno žele drugačije.
Činjenica je da se mnogi savremeni brakovi danas nalaze u ovom tranzicionom prostoru. Stari modeli više ne funkcionišu, a novi još nisu jasno oblikovani. To stvara konfuziju uloga, pa se žene često osjećaju preopterećeno i nevidljivo, dok muškarci osjećaju nesnalaženje, kritiku i povlačenje. I jedni i drugi se mogu osjećati usamljeno u istom odnosu.
Istraživanja iz oblasti partnerskih odnosa i emocionalnog rada pokazuju da žene i dalje u većoj mjeri nose tzv. mentalni i emocionalni teret odnosa, dok su muškarci češće fokusiraniji na konkretne zadatke i rješenja..
Savremeni brak traži novu vrstu dogovora. Ne onog koji se podrazumijeva, već onog koji se gradi kroz dijalog. Uloge više nisu unaprijed date, ali to ne znači da se same od sebe ravnomjerno raspoređuju. Potrebno ih je svjesno pregovarati, i to traži drugačiju vrstu zrelosti, i osvješćenja da se snaga i ranjivost ne vežu za pol, već za ljudskost. Muškarci imaju pravo na emociju bez gubitka identiteta, a žene pravo na granice bez osjećaja krivice.
Savremeni brak ne traži savršeno izjednačavanje, već međusobno razumijevanje. Ne traži da muškarac postane žena, niti da žena nosi sve sama. Traži kapacitet da se vidi, čuje i prizna doprinos onog drugog. Muške i ženske uloge danas nisu pitanje pola, već odnosa.
Važno je naglasiti da redefinisanje muških i ženskih uloga ne znači gubitak identiteta. Naprotiv. To je proces vraćanja sebi. Partneri koji sebi dozvole da izađu iz rigidnih obrazaca često prvi put u odnosu dožive autentičnu bliskost.
Savremeni brak ne opstaje zato što su uloge jasno podijeljene, već zato što su partneri spremni da ih iznova dogovaraju. Brak u kojem muškarac i žena mogu biti i jaki i umorni, i racionalni i emotivni, i oslonac i onaj kome je oslonac potreban, jeste brak koji ima šansu da traje. Ne zato što nema kriza, već zato što ima prostor da se u njima ponovo sretnu.A tamo gdje postoji dijalog o ulogama, postoji i prostor za rast i pojedinca i odnosa.
Dragana Živković,
Psiholog i savjetnik sistemske porodične psihoterapije
Razvojni centar Integra
Kontakt telefon: 068448900
email: [email protected]